srenfrdees

Dijagnostika

Više bolesti nervnog sistema može imati slične simptome. Samo pravilnim pristupom i praćenjem bolesnika lekar može se postaviti dijagnozu MS. Ona se najčešće ne postavlja pri prvoj poseti neurologu - jer ne postoji jednostavan nalaz, ili jedan test, koji će definitivno potvrditi ili isključiti MS.

Dijagnostika kliničkih simptoma karakterističnih za MS se temelji na sledećim pouzdanim postupcima za utvrđivanje bolesti;

  • Anamneza (detaljno uzeta)
  • Neurološki pregled
  • Paraklinički dijagnostički postupci;
  • Magnetna rezonantna tomografija (MRT) mozga i vratne kičme.
  • Ispitivanje vidnih evociranih potencijala (VEP) i
  • Laboratorijska analiza likvora u kojima se utvrđuje prisutnost oligoklonalnih traka imunoglobulina (IgG) u likvoru.
  • Kompjuterizovana tomografija primenom kontrastne materije.

Magnetna rezonantna tomografija

U potvrđivanju kliničke slike multiple skleroze, ovo je najpouzdanija dijagnostička metoda, kojom se mogu videti plakovi demijelinizacije u nervnom sistemu. Magnetna rezonantna tomografija (MRT) je relativno nova dijagnostička metoda koja se primenjuje od 1980-tih godina, i kojom se pomoću elektromagnetskih talasa niske energije, snima stanje pojedini delovi nervnog sistema (mozak i moždani krvni sudovi, kičmeni stub, kičmena moždina itd.). MRT je bitna u dijagnostici multiple skleroze, jer se njenom primenom mogu otkriti promene (lezije) u mozgu ili kičmenoj moždini koje upućuju na ovu bolest. Na snimcima načinjenim tokom snimanja vide se bela okruglasta do ovalna područja u normalno sivom prikazu mozga ili kičmene moždine. Ta beličasta oštećenja, zapravo najčešće prikazuju kolekciju vode, koja je prodrla u područje oštećene mijelinske opne. Opna je hidrofobna, pa njenim oštećenjem nervno tkivo, koje je hidrofilno privlači vodu.

Demijelinizacijska oštećenja u multiploj sklerozi nisu podjednako raspoređena u svim delovima nervnog sistema. Ona su najčešća u području oko moždanih komora, u delu mozga koji se spušta prema kičmenoj moždini i nosi naziv moždano stablo, u malom mozgu, a često i u očnom živcu, i vratnom delu kičmene moždine. Postoji pretpostavka da su demijelinizacijska oštećenja lokalizovana na spomenutim mestima zbog imunološki ili hemijski drukčije strukture mijelinske opne.

Multipla skleroza: Snimci načinjeni MRI pokazuje razlike u mozgu u različitim vremenskim intervalima. Strelicama oznacena mesta unutar tkiva mozga ukazuju na aktivna oštećenja.

Klinički simptomi i MRT nalaz nervnog sistema se razlikuju kod bolesnika sa multiplom sklerozoma u početnoj, i u kasnijoj fazi bolesti.

  • Zapaljenska faza bolesti je početna faza bolesti koja se karakteriše zapaljenjskim demijelinizacijskim oštećenjima na tipičnim lokacijama, koje su verovatno vezane za karakteristične osobine mijelinske opne u tim područjima.
  • Degenerativna faza, koja se javlja u kasnijoj fazi bolesti, ima sledeće karakteristike: zapaljenjski proces se smiruje, mijelinska opna na mestima oštećenja bledi zbog remijelinizacije ili je ožiljkasto promenjena, i nema novih demijelinizacijskih oštećenja. U toj fazi bolesti zbog mijelinskog oštećenja postupno nastupa i oštećenje samih nervnih ćelija, i potpornih ćelija, oligodendrocita, koji su „izmučeni“ bolesnim procesom i stalnim obnavljanjem mijelina. Ukupni volumen mozga se smanjuje te dominiraju znaci atrofije mozga i naročito kičmene moždine. Upravo se ta atrofija vratne kičme smatra jednim od glavnih razloga otežanog hoda kod bolesnika sa multiplom sklerozom. Zbog razvoja atrofije, ta faza bolesti je i dobila naziv degenerativna faza.

Klinički simptomi i MRT nalaz nervnog sistema se razlikuju kod bolesnika sa multiplom sklerozoma u početnoj, i u kasnijoj fazi bolesti.[60]

  • Zapaljenska faza bolesti je početna faza bolesti koja se karakteriše zapaljenjskim demijelinizacijskim oštećenjima na tipičnim lokacijama, koje su verovatno vezane za karakteristične osobine mijelinske opne u tim područjima.
  • Degenerativna faza, koja se javlja u kasnijoj fazi bolesti, ima sledeće karakteristike: zapaljenjski proces se smiruje, mijelinska opna na mestima oštećenja bledi zbog remijelinizacije ili je ožiljkasto promenjena, i nema novih demijelinizacijskih oštećenja. U toj fazi bolesti zbog mijelinskog oštećenja postupno nastupa i oštećenje samih nervnih ćelija, i potpornih ćelija, oligodendrocita, koji su „izmučeni“ bolesnim procesom i stalnim obnavljanjem mijelina. Ukupni volumen mozga se smanjuje te dominiraju znaci atrofije mozga i naročito kičmene moždine. Upravo se ta atrofija vratne kičme smatra jednim od glavnih razloga otežanog hoda kod bolesnika sa multiplom sklerozom. Zbog razvoja atrofije, ta faza bolesti je i dobila naziv degenerativna faza.

Evocirani potencijali

Evociranim potencijalima (ERP) meri se brzina sprovođenja električnih impulsa kroz nervna vlakana koja vode prema mozgu. U dijagnostici demijelinizacijskih bolesti izuzetno su važni evocirani potencijali koji mere brzinu sprovođenja vidnog nadražaja (stimulusa) od oka, auditivnog nadražaja od uveta, ili somatosenzornog nadražaja prema mozgu.

Kako multipla skleroza zahvata centralni nervni sistem, a kako je očni živac izdanak dela centralnog nervnog sistema, on je vrlo osetljiv na demijelinizaciju izazvanu zapaljenjem, čak i u slučajevima kada bolesnik nema subjektivnih simptoma oštećenja vida. U većini laboratorija normalna latenca vidnih evociranih potencijala (VERP) je manja od 105 m/s. Produžena latenca (odloženo slanje nadražaja) ukazuje na poremećaj u optičkom nervu, na onoj strani tela na kojoj je registrovana usporena brzina sprovođenja vidnog nadražaja.

Ispitivanje vidnih evociranih potencijala sprovodi se u zamračenoj prostoriji izolovanoj od buke gde bolesnik sedi i gleda televizijski ekran na kome je prikazana šahovska ploča. Crni i beli kvadratići na ploči naizmenično svetle u određenim vremenskim razmacima, što je vidni nadražaj koji u vidu električnog impulsa putuje od oka prema mozgu. Na bolesnikovu glavu su postavljene elektrode koje prate i registruju električne impulse do dolaska u potiljačni moždani režanj, gde se ti nadražaji svesno prepoznaju. Svako se oko ispituje zasebno. Pri tome je važno da osoba koja nosi naočare ili sočiva ispitivanje obavi sa njima.

Sporije sprovođenje električnih impulsa pri poređenju sa nalazom zdravih ispitanika iste životne starosti može da izazove zapaljenjska, demijelinizacijska oštećenja vidnog živca. U multiploj sklerozi sprovođenje impulsa je usporeno zbog oštećenja mijelinske opne. Za dijagnozu MS-a značajna je i pojava produžene latencije (odloženog odašiljanja) nervnog impulsa.

Istraživanja su pokazala da se kod više od 80% bolesnika sa multiplom sklerozom manifestuje usporenje provođenja, koje se dijagnozira upotrebom ERP-a. Međutim ERP primene se nisu pokazale korisnim u praćenju progresije bolesti, ili odgovora na terapiju.

Nalaz u likvoru

To je dijagnostički postupak koji obuhvata uzimanje i analizu likvora, (moždane tečnosti koja se stvara u moždanim komorama, i cirkuliše oko mozga i kroz kanal kičmene moždine). Likvor se dobija lumbalnom punkcijom.Nalaz u likvoru je vrlo bitan u postavljanju dijagnoze multiple skleroze. Parametri koji se gledaju pri analizi likvora su: postojanje oligoklonalnih traka, belih krvnih ćelija i ukupnih proteina (belančevina). Više od 80% bolesnika sa mutiplom sklerozom ima pozitivne oligoklonalne trake u likvoru i one su zlatni standard u istraživanju likvora, odnosno u dijagnostičkoj potvrdi ove bolesti. Oligoklonalne trake su antitela koja proizvodi imunski sistem u borbi protiv infekcije. Proizvodnja antitela kod zdravih osoba se ne događa unutar centralnog nervnog sistema, i zato njihova pojava kod bolesnika sa multiplom sklerozom upućuje na autoimunske poremećaje u centralnom nervnom sistemu. Poteškoće u dijagnostici se mogu javiti zbog mogućnosti da i druge autoimune bolesti koje zahvataju deo centralnog nervnog sistema mogu biti praćene stvaranjem oligoklonalnih traka, te njihov nalaz nije specifičan (patognomičan) za navedenu bolest.