srenfrdees

Patofizologija

Inicijalni uzrok ili uzroci za nastanak MS nisu poznati, ali se smatra da patogeneza bolesti podrazumeva imuno posredovanu inflamatornu demijelinizaciju i oštećenje aksona. Demijelinizacione bolesti u koje spada i multipla skleroza su ona patološka stanja pri kojima dolazi do oštećenja mijelinske opne koja obavija nervna vlakna u mozgu i kičmenoj moždini ili na perifernim živcima. Zato je glavni patofiziološki mehanizam u multiploj sklerozi poremećaj strukture mijelinske opne nervne ćelije i narušavanje neuroloških funkcija u organizmu obolele osobe.

Patohistološki pregled mozga u bolesnika sa MS pokazuje najznačajnije osobine patološkog procesa.

  • Intenzivno umnožavanje (perivaskularna infliltracija), CD4 T limfocita izvan centralnog nervnog sistema, kao i infiltracija CD4 T aktiviranih limfocita i monocita u centralnom nervnom sistemu, osnovni je pokretač bolesti. Ove ćelije su izuzetno zavisne od sinteze purinskih i pirimidinskih nukleozida, molekula neophodnih za normalno odvijanje procesa deobe ćelija. Ovim patofiziološkim mehanizmom imunološki sistem greškom uništava mijelinsku opnu aksona nervnih ćelija, što ima za posledicu zapaljenje i odvajanje mijelina od aksona, i pojavu demijelinizacije.
  • Ekspresiju antigena klase II glavnog histokompatibilnog kompleksa (MHC) (engl. main hystocompatibility complex) na ćelijama u predelu lezije.
  • Sekreciju hemokina, limfokina i monokina, od strane aktiviranih ćelija, u odsustvu jasnih znakova infekcije.
Dodatni dokazi autoimune patogeneze MS uključuju:
- imunološke poremećaje u krvi i cerebrospinalnoj tečnosti (CST) bolesnika obolelih od MS, posebno selektivna intertektalna humoralna imunološka aktivnost, poremećaje limfocitnih podgrupa i veliku aktivnost ativiranih limfocita u krvi i cereprospinalnoj tečnosti (CST),
- povezanost između MS i određenih alotipova klase II histokompatibilnog kompleksa (MHC)
- klinički odgovor bolesnika sa MS na imunomodulatornu terapiju. Stanje bolesnika se popravlja na imunosupresivnu, a pogoršava na terapiju interferonom gama (IFN-γ), koji stimuliše imuni odgovor,
- sličnosti između MS i eksperimentalnog alergijskog encefalomijelitisa (EAE). To je eksperimentalni životinjski model u kojem ponavljane epizode inflamatorne demijelinizacije mogu biti podstaknute unošenjem proteina mijelina, poput mijelina baznog proteina, ili proteolipidnog proteina, na osetljivim životinjama.

Mijelinska opna

Veoma slično izolaciji oko električnih žica, mijelinska opna je izgrađena od (20%) proteina i (80%) masti, koje su poznate pod nazivom lipoproteini. Mijelinska opna, osim što ima ulogu zaštite nervnog tkiva, ima i jednu vrlo važnu ulogu omogućavanja vrlo brzog širenja električnog impulsa kroz nervna vlakna. Nervni (električni) impuls se širi nervnim vlaknom koje ima neoštećenu mijelinsku opnu veoma velikom brzinom, što obezbeđuje normalnu funkciju nervnog sistema čoveka. Značaj mijelinske opne se najbolje može uočiti kod novorođenčadi, gde zbog nepotpunog razvoja i nedovoljne zrelosti nervnog sistema mnogi nervi nemaju zrele mijelinske opne pa su njihovi pokreti nezgrapni, ispunjeni trzajima i primetnom neusklađenošću.

Kod bolesnika sa multiplom sklerozom, imunološki sistem greškom uništava mijelinsku opnu aksona, što ima za posledicu zapaljenje i odvajanje mijelina od aksona, (demijelinizacija). Ovaj proces se odvija kroz dve faze:

  • Prva faza (zapaljenska faza) bolesti, karakteriše se ulaskom senzibilizovanih limfocita u nervni sistem i izlučivanjem zapaljenskih faktora.
  • Druga faza (demijelinizacijska faza) bolesti, nastaje pod uticajem zapaljenskih faktora koji dovode do stimulacije makrofaga, koji svojim dejstvom dovode do uništavanja mijelinske opne, koja postaje nagrižena (pokidana) i koju karakteriše pojava neuroloških simptoma.

Mijelinska opna nervne ćelije, deluje kao izolator i omogućava brzo provođenje električnih impulsa duž nervnih vlakana. U Ranvierovim čvorićima, mijelin je prekinut i ne dozvoljava prolaz jona i rastvora. Raspad mijelinske opne izaziva kašnjenje u provođenju električnog impulsa kroz akson neurona (živaca). Kod zdrave osobe pojedinačna brzina provođenja aksona je 100-120 m/sec dok kod pojedinih bolesnika od multiple skleroze brzina pada postupno do 5 m/sec. Smanjenje brzine provođenja nervnih impulsa kroz demijelinizovana nervna vlakna je odgovorno za pojavu simptoma i znakova bolesti, što se klinički menifestuje zamagljenjem vida, trnjenjem u udovima ili u trupu, osjećajem gubitka snage u udu ili udovima, i drugim postupnim pogoršanjem.

U ranoj fazi bolesti, dalja usporavanja provođenja mogu nastati zbog otoka (edema) tkiva, koji može biti smanjen u ovim fazama, kada se neurološki poremećaji mogu izgubiti paralelno sa reapsorpcijom otoka (edema). Određeno vreme ćelije koje stvaraju mijelin (oligodendrociti) imaju sposobnost obnavljanja oštećene mijelinske opne, zbog čega su neurološki simptomi u početnoj fazi bolesti najčešće prolazni. Obnovljeno, remijelizovano nervo vlakno najčešće normalno provodi nervne impulse, ali u stanjima povišene telesne temperature, povišene temperature sredine ili premora, prenos impulsa, najčešće postaje nedovoljan, i kroz nervna vlakna uspešno prolaze samo signali manje frekvencije (učestalosti), što se manifestuje pogoršanjem simptoma ili pojavom simptoma koji su prethodili remijelinizaciji. Takva se stanja zovu pseudorelapsi.

Kada je progresija bolesti praćena težim stepenom uništenja mijelinske opne, neurološki deficit (simptomi ili klinički znaci) ostaju prisutni u istom intenzitetu, ne povlače se, jer zbog trajnih oštećenja ne postoji mogućnost oporavka takvih bolesnika. Česte zapaljenjske reakcije na kraju uzrokuju nepopravljivo oštećenje aksona sa razvojem trajnih neuroloških simptoma, koji postepeno napreduju. Takav razvoj bolesti upućuje na degenerativnu fazu bolesti u kojoj više nema regresije ili oporavka formiranih kliničkih poremećaja.

Lokalizacija demijelinizacije

Ukoliko se demijelinizacija (oštećenje mijelinske opne) odigra u delu nervnog sistema koji prenosi informacije između mišića i mozga, tada mogu nastati problemi sa pokretljivošću bolesnika. Ako se proces demijelinizacije dešava na nervima koji prenose senzorne informacije ka mozgu, multiplu sklerozu karakterišu poremećaji senzornih funkcija, kao što je vid.