srenfrdees

Etiologija

Uzrok nastanka multiple skleroze i pored mnogobrojnih savremenih istraživanja, nije poznat. Smatra se da je oštećenje tkiva u MS posledica abnormalnog odgovora na jedan ili više antigena mijelina koji se dešava kod genetički predisponiranih osoba, a posle izlaganja još neidentifikovanim faktorima spoljne sredine. Zato razne teorije pokušavaju da objasne uzrok nastanka multiple skleroze kombinacijom poznatih podataka o simptomima bolesti i brojnim istraživanjima. Prema dosadašnjim saznanjima njena pojava je najverovatnije rezultat interakcije (kombinovanog dejstva) ekoloških faktora sredine i genetičke predispozicije, međutim do danas ovi faktori nisu jasno definisani.

1. Nasledni faktori

Iako multipla skleroza nije nasledna bolest, kod ovih bolesnika postoji određena nasledna sklonost, u pogledu načina razvoja bolesti. Ako među najbližim rođacima ima obolelih od MS, osoba iz te porodice, poseduje 1-3% veću verovatnoću za dobijanje bolesti. Rizik oboljevanja od MS je veći među rođacima osobe sa bolešću nego u opštoj populaciji, a posebno je izražena kod braće i sestara, roditelja i dece. Kod jednojajčanih blizanaca, verovatnoća da će i drugi dobiti multiplu sklerozu je oko 30%. Kod dvojajčanih blizanaca ta verovatnoća je oko 4%, a kada je jedan od blizanaca ženskog pola i manja. Činjenica da jednojajčani blizanci ne oboljevaju u 100% slučajeva, pokazuje da bolest nije isključivo genetički uslovljena. Ova činjenica sugeriše na značaj, tzv. genetičke predispozicije koja se nalazi pod kontrolom više gena. Pored toga najveći rizik od oboljevanja nose rođena braća i sestre, dok je rizik mnogo manji za njihovo potomstvo.

Osim porodičnih karakteristika, prisustvo specifičnih gena je povezano sa MS. Razlike su u ljudskom leukocitnom antigenu (HLA). Specifični sastav HLA grupe gena u hromozomu 6, koji služi kao glavni histokompatibilni kompleks MHC kod ljudi, se zna da ima uticaja na verovatnoću oboljevanja od MS.

Najpouzdaniji dokaz za to je povezanost između MS i specifičnih genskih promena, ekspresije antigena klase II glavnog histokompatibilnog kompleksa (MHC - engl. main hystocompatibility complex) na ćelijama u predelu lezije, definisanih kao DR15 i DQ6. Druga istraživanja su pokazala zaštitno dejstvo pojedinih gena, kao što su HLA-C554 i HLA-DRB1*11. Nedavne populaciono-genetičke studije, pokazale su postojanje 8 do 10 još neizdvojenih genskih lokusa, potencijalnih kandidata za MS.

Kada se na kraju 16 gena (CD58, RGS1, CXCR4, IL12A, IL7R, PTGER4, HLA B, HLA DRB1, OLIG3/TNFAIP3, IL2RA, ZMIZ1, CD6, TNFRSF1A, MPHOSPH9, CLEC16A, IRF8), koji su do sada pokazali najveći stepen povezanosti sa MS dovedu u vezu sa navedenim poznatim faktorima sredine dobije se vrednost koja umereno može predvideti rizik od nastanka MS.

Međutim, navedena ispitivanja i dalje ne mogu predvideti nastanak i tok bolesti. Zato se danas smatra da je genetička osnova MS rezultat interakcije između brojnih činilaca (još nedovoljno jasne) povećane osetljivosti i, mogućeg, postojanja gena otpornosti. Imunološki, epidemiološki i genetički dokazi podržavaju stav da je izloženost genetički predodređene osobe faktoru ili faktorima okoline tokom detinjstva,(možda nekim od uobičajenih virusa), s vremenom dovodi do imunoposredovane inflamatorne demijelinizacije.

2. Zapaljenjski faktori

Genetička predispozicija može objasniti samo deo epidemioloških razlika u učestalosti MS, kao što su visoka učestalost bolesti u nekim porodicama, odnosno smanjeni rizik zavisnosti o genetičkim uticajima kod udaljenih srodnika, ali ne objašnjava pojavu MS u drugim slučajevima, kao što su promene u riziku oboljevanja, koje nastaju tokom migracija pojedinih osoba u ranim godina života.

Mnogi istraživači smatraju da je multipla skleroza autoimuna bolest u kojoj organizam, preko imunskog sistema, stvara odbrambene mehanizme protiv vlastitog tkiva. U slučaju multiple skleroze to je mijelin, a uzročni faktor („okidač“) iz okruženja, bi mogao biti virus.

Objašnjenje za ova epidemiološka otkrića može biti u činjenici da je nastanak MS, možda radije povezan sa zajedničkom infekcijom, nego sa nekim retkim patogentskim mehanizmom. Tokom istraživanja ove bolesti razvijeni su različiti hipotetski mehanizmi koji pokušavaju da objasne uzroke pojave MS.

  • Higijenska hipoteza, tvrdi da su obolele osobe od MS, tokom detinjstva bile izložene dejstvu raznih patogenih faktora, koji su stimulisali autoimune reakcije u organizmu podložnih pojedinaca, kod kojih se sa godinama (starenjem), stvorio uvećan rizik da njihov organizam reaguje na infekciju izazvanu brojnim zaraznim mikroorganizmima.
  • Hipoteza prevalence, tvrdi da je MS uzrokovana patogenim mikroorganizmima, što objašnjava veću učestalost oboljevanja od MS u pojedinim područjima sveta, regijama ili državama. Prisustvo ovih patogena u pojedinim područjima je češća pojava kod pojedinaca kod kojih oni uzrokuju asimptomatske, perzistentne (stalne) infekcije, ali samo u nekoliko slučajeva i mnogo godina nakon inicijalne infekcije ovi patogeni uzrokuju demijelinizaciju nervnih ćelija i pojavu MS.

Dokazi koji govore da su neki virusi uzrok MS su sve brojniji. U mozgu i likvoru većine bolesnika sa MS može se utvrditi prisutnost oligoklonalnih traka (čija je pojava karakteristična kod virusnih infekcija), dok su neki virusi otkriveni u nervnom sistemu direktno povezani, sa demijelinizirajućim encefalomijelitisom kod ljudi. Nakon eksperimentalno unete virusne infekcije, može se izazvati demijelinizacija nervnog sistema eksperimentalnih životinja.

Potencijalni virusi koji mogu biti povezani sa MS, su ljudski herpes virusi, koji se u likvoru MS bolesnika mogu pronaći u obliku varičela zoster virusa (izazivača vodenih boginja). Od ostalih mogućih MS uzročnika, najviše se pažnje daje ljudskim endogenim retrovirusima i hlamidofilima, iz grupe hlamidija, koji su izazivači pneumonije lat. Chlamydophila pneumoniae. Levin i saradnici navode da rizik od nastanka MS raste ukoliko je u detinjstvu postojala infekcija Epštajn-Barovovim virusom. Epštajn-Barov virus po epidemiološkoj studiji Ascheria i sar. i laboratorijskim studijama Cepoka i sar. povezan je sa visokim rizikom za nastanak MS. Lang i sar. opisuju osnove molekularne mimikrije između Epstein-Barr virusa i ćelijskih proteina. Studijska istraživanja patoloških promena nalaze visok nivo B ćelija akumuliranih u lezijama hronične multiple skleroze, inficirane Epštajn-Barovim virusom. Ipak, i pored primenjenih brojnih sofisticiranih metoda za detekciju virusa, sa sigurnošću se ne može govoriti o virusnoj etiologiji MS, te se spekulativno sugeriše da su neki faktori sredine poput manjka svetlosti, deficita vitamina D i pušenje trigeri za nastanak MS-a.

3. Nezarazni faktori

Multipla skleroza je češća kod ljudi koji žive dalje od ekvatora. Uvećan rizik od MS je povezan sa smanjenim izlaganja suncu. Smanjena proizvodnja i manji unos vitamina D glavni su biološki mehanizmi koji objašnjavaju povećan rizik oboljevanja među ljudima koji su manje izloženi sunčevoj svetlosti.

Multipla skleroza ne povećava rizik od komplikacija tokom trudnoće. Nije se pokazalo u medicinskoj praksi, da postoji, značajno povećana, učestalost prevremenih porođaja, rađanja nedonoščadi, urođenih malformacija ili rane smrti novororođenčeta kod trudnica sa MS.

Istraživanja koja su sprovedena kod 18,8 miliona rođene dece u 38 država, uključujući i novorođenu decu, na 10.000 žena sa MS, otkrila su sledeće razlike između grupe zdravih i žena obolelih od MS;

  • Među ženama sa MS, 2,7% fetusa pokazivalo je znake snižene telesne mase-nedonošenost, (mereno ultrazvukom), u poređenju sa 1,9% fetusa kod drugih žena.
  • Verovatnoća neophodnosti carskog reza kod žena sa MS takođe je nešto viša i iznosi 42%, u poređenju sa 33% kod drugih žena.
  • Žene sa MS imale su nižu stopu komplikacija u trudnoći nego žene koje su imale pre trudnoće dijabetes.
Poznato je da trudnoća povoljno deluje na tok multiple skleroze, i da smanjuje rizik od pogoršanja, što je naročito izraženo u prvom trimestru trudnoće. S druge strane, rizik od pogoršanja MS raste neposredno posle porađaja, naročito u prva tri meseca posle porođaja. Nije pokazano da su pogoršanja MS tokom trudnoće i posle porađaja teža u odnosu na druga pogoršanja tokom bolesti. Međutim, uvek su mogući i izuzeci. Dugoročno gledano, broj trudnoća i način porođaja nemaju uticaja na razvoj bolesti i njeno napredovanje. U svakom slučaju, žene sa multiplom sklerozom, naročito one sa blagim neurološkim ispadom treba ohrabriti da osnuju porodicu što ranije zbog progresivnog toka bolesti.

 

Osobe koje imaju jedan od sledećih autoimunih poremećaja; bolesti štitne žlezde, (hipertireoza), dijabetes tip I, zapaljenske bolesti creva (Kronova bolest, ulcerozni kolitis) itd. poseduju veću verovatnoću da će se kod njih, kao komplikacija osnovne bolesti, razviti multipla skleroza.